Słownik Zdrowia Psychicznego

Definicje powszechnie używanych terminów związanych ze zdrowiem psychicznym w przystępnym języku, z linkami do darmowych testów przesiewowych na LuriaLab. Tylko do celów edukacyjnych i autorefleksji — nie zastępuje profesjonalnej diagnozy.

• Dysocjacja

  Dysocjacja to rozłączenie między twoimi myślami, tożsamością, świadomością lub pamięcią a twoim poczuciem teraźniejszości. Może to przypominać odrealnienie, uczucie nierealności lub obserwowanie siebie z zewnątrz.

• Depersonalizacja

  Depersonalizacja to poczucie oddzielenia od siebie — jakbyś był zewnętrznym obserwatorem swoich myśli, uczuć lub ciała. Jest to powszechna forma dysocjacji.

• Zaburzenia lękowe ogólne

  Zaburzenia lękowe ogólne zazwyczaj oznaczają uporczywe, trudne do kontrolowania zmartwienia i napięcie dotyczące codziennych spraw — często z niepokojem, zmęczeniem, drażliwością lub problemami ze snem — przez wiele tygodni.

• ADHD dorosłych

  ADHD dorosłych (zaburzenie deficytu uwagi/nadpobudliwości) opisuje trwałe trudności z uwagą, organizacją, niepokojem lub impulsywnością, które zaczynają się w dzieciństwie i nadal wpływają na pracę, relacje lub codzienne zadania.

• PTSD

  PTSD (zespół stresu pourazowego) to stan związany z traumą, który może rozwinąć się po narażeniu na rzeczywistą lub grożącą śmierć, poważne obrażenia lub przemoc seksualną, z objawami takimi jak flashbacki, unikanie, negatywne zmiany nastroju i nadmierna czujność trwające dłużej niż miesiąc.

• Dereizacja

  Dereizacja to forma dysocjacji, w której twoje otoczenie wydaje się nierealne, marzycielskie, mglisty lub wizualnie zniekształcone, mimo że wiesz, że jest realne.

• Lęki

  Lęk to naturalna reakcja na stres lub postrzeganą groźbę, obejmująca zmartwienia, nerwowość i fizyczne pobudzenie. Staje się problemem, gdy jest częsty, intensywny lub przeszkadza w codziennym życiu.

• Atak paniki

  Atak paniki to nagły epizod intensywnego strachu, który osiąga szczyt w ciągu kilku minut, z objawami fizycznymi takimi jak przyspieszone bicie serca, duszność, zawroty głowy i uczucie utraty kontroli.

• Lęk społeczny

  Lęk społeczny to wyraźny strach przed sytuacjami społecznymi lub wystąpieniami, w których możesz być oceniany, zawstydzany lub badany, co często prowadzi do unikania.

• Fobia specyficzna

  Fobia specyficzna to intensywny, uporczywy i irracjonalny strach przed określonym obiektem lub sytuacją — takimi jak wysokości, latanie, igły lub zwierzęta — co prowadzi do unikania.

• Lęk zdrowotny

  Lęk zdrowotny to obsesja na punkcie posiadania lub rozwijania poważnej choroby, często utrzymująca się mimo zapewnień medycznych i normalnych wyników testów.

• Stres

  Stres to reakcja ciała i umysłu na wymagania lub presję. Krótkoterminowy stres może być pomocny, ale przewlekły stres może wpływać na nastrój, sen, koncentrację i zdrowie fizyczne.

• Wypalenie zawodowe

  Wypalenie zawodowe to stan emocjonalnego, mentalnego i fizycznego wyczerpania spowodowanego długotrwałym stresem — najczęściej związanym z pracą — z uczuciem cynizmu i obniżoną efektywnością.

• Depresja

  Depresja to coś więcej niż smutek — to uporczywy niski nastrój lub utrata zainteresowania trwająca co najmniej dwa tygodnie, często z zmianami w śnie, apetycie, energii i koncentracji.

• Depresja Poporodowa

  Depresja poporodowa to forma depresji, która rozwija się po porodzie, obejmująca utrzymujący się niski nastrój, lęk i trudności w radzeniu sobie, które wykraczają poza krótkotrwałe "baby blues."

• Depresja Geriatryczna

  Depresja geriatryczna to depresja występująca u osób starszych. Może objawiać się inaczej niż u młodszych ludzi — z większą ilością dolegliwości fizycznych, obawami o pamięć lub wycofaniem się, a nie oczywistym smutkiem.

• Nieuwaga

  Nieuwaga to uporczywa trudność w utrzymaniu uwagi, dokończeniu zadań i organizacji — kluczowy zespół objawów ADHD.

• Hiperaktywność

  Hiperaktywność to nadmierna ruchliwość, niepokój lub uczucie bycia "napędzanym przez silnik" i jest jednym z kluczowych obszarów objawów ADHD.

• Impulsywność

  Impulsywność to tendencja do działania szybko, nie biorąc pod uwagę konsekwencji — na przykład przerywanie, podejmowanie pochopnych decyzji lub trudności w czekaniu.

• Autyzm

  Autyzm (spektrum autyzmu) to dożywotnia różnica neurodevelopmentalna wpływająca na komunikację społeczną, przetwarzanie sensoryczne oraz wzorce zachowań i zainteresowań.

• Cechy Autystyczne

  Cechy autystyczne to charakterystyki związane ze spektrum autyzmu — takie jak różnice w komunikacji społecznej, skoncentrowane zainteresowania i wrażliwości sensoryczne — które różnią się znacznie między osobami.

• OCD (Zaburzenie obsesyjno-kompulsywne)

  OCD (zaburzenie obsesyjno-kompulsywne) polega na nawracających, niechcianych myślach (obsesjach) oraz powtarzających się zachowaniach lub aktach mentalnych (kompulsjach) wykonywanych w celu zmniejszenia cierpienia.

• Myśli intruzywne

  Myśli intruzywne to niechciane, mimowolne myśli, obrazy lub pragnienia, które mogą być niepokojące. Są bardzo powszechne i nie odzwierciedlają prawdziwych intencji lub charakteru osoby.

• Kompulsje

  Kompulsje to powtarzające się zachowania lub akty mentalne, które osoba czuje się zmuszona wykonać, aby zmniejszyć lęk lub zapobiec obawianemu wydarzeniu, często w odpowiedzi na obsesje.

• Trauma

  Trauma psychologiczna to emocjonalna i fizjologiczna reakcja na głęboko niepokojące lub zagrażające wydarzenie, które przytłacza zdolność osoby do radzenia sobie.

• Złożone PTSD

  Złożone PTSD (C-PTSD) może rozwinąć się po przedłużonej lub powtarzającej się traumie. Oprócz podstawowych objawów PTSD, obejmuje trudności w regulacji emocji, poczuciu własnej wartości i relacjach.

• Flashback

  Flashback to żywe, mimowolne ponowne przeżywanie traumatycznego wydarzenia, w którym przeszłość wydaje się dziać w teraźniejszym momencie.

• Hiperwigilancja

  Hiperwigilancja to podwyższony stan czujności, w którym osoba nieustannie skanuje otoczenie w poszukiwaniu zagrożeń, często po traumie, co prowadzi do napięcia i wyczerpania.

• Zaburzenie osobowości typu borderline (BPD)

  Zaburzenie osobowości typu borderline (BPD) to stan charakteryzujący się intensywnymi i niestabilnymi emocjami, relacjami oraz obrazem siebie, a także impulsywnością i lękiem przed porzuceniem.

• Dysregulacja emocjonalna

  Dysregulacja emocjonalna to trudność w zarządzaniu intensywnością, czasem trwania lub wyrażaniem emocji, co prowadzi do reakcji, które wydają się przytłaczające lub trudne do kontrolowania.

• Poczucie własnej wartości

  Poczucie własnej wartości to ogólne subiektywne poczucie osobistej wartości i znaczenia. Wpływa na to, jak myślisz, czujesz i zachowujesz się, i może się zmieniać w czasie.

• Niskie poczucie własnej wartości

  Niskie poczucie własnej wartości to uporczywe negatywne postrzeganie siebie i swojej wartości, często związane z krytyką siebie, wątpliwościami i trudnościami w docenianiu własnych potrzeb.

• Perfekcjonizm

  Perfekcjonizm to tendencja do stawiania nadmiernie wysokich standardów i surowego oceniania siebie za niedociągnięcia. Może być motywujący w umiarkowanej ilości, ale szkodliwy, gdy jest sztywny i krytyczny wobec siebie.

• Inteligencja emocjonalna

  Inteligencja emocjonalna (EI) to zdolność do postrzegania, rozumienia, wykorzystywania i zarządzania emocjami — w sobie i w innych — aby kierować myśleniem i zachowaniem.

• Satysfakcja z życia

  Satysfakcja z życia to ogólna ocena poznawcza, jak twoje życie się układa w porównaniu do twoich własnych standardów i oczekiwań.

• Zaburzenie odżywiania

  Zaburzenia odżywiania to poważne schorzenia zdrowia psychicznego związane z zaburzonymi zachowaniami żywieniowymi i niepokojem o wagę, kształt lub jedzenie, które wpływają na zdrowie i codzienne życie.

• Anoreksja Nervosa

  Anoreksja nervosa to zaburzenie odżywiania polegające na ograniczeniu spożycia pokarmu, intensywnym lęku przed przytyciem oraz zniekształconym postrzeganiu wagi lub kształtu ciała.

• Bulimia Nervosa

  Bulimia nervosa to zaburzenie odżywiania charakteryzujące się nawracającymi epizodami objadania się, po których następują zachowania kompensacyjne, takie jak przeczyszczanie, post lub nadmierne ćwiczenia.

• Obraz ciała

  Obraz ciała to sposób, w jaki postrzegasz, myślisz i czujesz się w odniesieniu do swojego wyglądu fizycznego. Może być pozytywny, neutralny lub negatywny i może silnie wpływać na samopoczucie.

• Zaburzenie używania substancji

  Zaburzenie używania substancji to stan, w którym używanie narkotyków staje się kompulsywne i trwa mimo negatywnych konsekwencji dla zdrowia, relacji lub obowiązków.

• Uzależnienie

  Uzależnienie to kompulsywne angażowanie się w substancję lub zachowanie mimo szkodliwych konsekwencji, często związane z utratą kontroli, pragnieniami i kontynuacją używania mimo problemów.

• Dysfunkcja seksualna

  Dysfunkcja seksualna to uporczywe trudności z pożądaniem seksualnym, pobudzeniem, orgazmem lub satysfakcją, które powodują niepokój. Może mieć przyczyny fizyczne, psychologiczne lub związane z lekami.

• Przedwczesny wytrysk

  Przedwczesny wytrysk to wytrysk, który regularnie występuje wcześniej niż pożądany, jest trudny do kontrolowania i powoduje dyskomfort lub trudności interpersonalne.

• Kompulsywne zachowanie seksualne

  Kompulsywne zachowanie seksualne to wzór trudności w kontrolowaniu intensywnych seksualnych impulsów lub zachowań, które prowadzą do dyskomfortu lub szkody dla zdrowia, relacji lub obowiązków.

• Somatoformna dysocjacja

  Somatoformna dysocjacja to dysocjacja doświadczana w ciele — takie jak drętwienie, ból, osłabienie motoryczne lub zmiany sensoryczne — która jest związana z przyczynami psychologicznymi, a nie czysto medycznymi.

• Styl przywiązania

  Styl przywiązania opisuje twoje charakterystyczne wzory łączenia, zaufania i reagowania na bliskość w relacjach, kształtowane przez wczesne doświadczenia i późniejsze relacje.

• Lękowy styl przywiązania

  Lękowy styl przywiązania to wzór relacyjny, który wiąże się z silną chęcią bliskości oraz lękiem przed odrzuceniem lub porzuceniem, często wymagający częstego zapewnienia.

• Unikający styl przywiązania

  Unikający styl przywiązania to wzór relacyjny, który wiąże się z silnym naciskiem na niezależność i samodzielność, z dyskomfortem w związku z emocjonalną bliskością i wrażliwością.

• Lęk separacyjny

  Lęk separacyjny to nadmierny lęk lub dyskomfort związany z oddzieleniem od domu lub osób przywiązanych. Jest to normalne w wczesnym dzieciństwie, ale może stać się zaburzeniem w każdym wieku, gdy jest nadmierny.

• Lęk u dzieci

  Lęk u dzieci odnosi się do nadmiernego zmartwienia, strachu lub nerwowości u dzieci i młodzieży, które wykraczają poza typowe lęki rozwojowe i zakłócają codzienne życie.

• Badanie vs Diagnoza

  Badanie to szybki sposób na zidentyfikowanie, czy objawy mogą być obecne i czy dalsza ocena jest uzasadniona. Diagnoza to formalny osąd kliniczny dokonany przez wykwalifikowanego specjalistę po kompleksowej ocenie.

• Bezpieczna więź

  Bezpieczna więź to wzór relacji charakteryzujący się komfortem w intymności i autonomii — zaufaniem, że inni mogą być dostępni, a jednocześnie czuciem się dobrze samemu.

• Style miłości

  Style miłości to wzory tego, jak ludzie doświadczają i wyrażają romantyczną miłość. Klasyczny model opisuje sześć stylów: Eros, Ludus, Storge, Pragma, Mania i Agape.

• Wielka Piątka osobowości

  Model osobowości Wielkiej Piątki opisuje ludzi w pięciu szerokich wymiarach cech: Otwartość, Sumienność, Ekstrawersja, Ugodowość i Neurotyczność (często zapamiętywane jako OCEAN).

• Cierpienie psychiczne

  Cierpienie psychiczne to szeroki termin na nieprzyjemne stany emocjonalne — takie jak uczucie nerwowości, beznadziejności, niepokoju lub bezwartościowości — które mogą mieć różny stopień nasilenia.

• Bezsenność

  Bezsenność to uporczywe trudności w zasypianiu, utrzymaniu snu lub budzeniu się zbyt wcześnie — z snem, który wydaje się niespokojny i powoduje problemy w ciągu dnia.

• Choroba afektywna dwubiegunowa

  Choroba afektywna dwubiegunowa to stan nastroju, który obejmuje okresy podwyższonego, drażliwego lub niezwykle energetycznego nastroju (manii lub hipomanii), często przeplatające się z epizodami depresyjnymi.

• Problem hazardowy

  Problem hazardowy oznacza zachowanie hazardowe, które jest trudne do kontrolowania i prowadzi do znacznych szkód — finansowych, relacyjnych, emocjonalnych lub zawodowych.

• Regulacja emocji

  Regulacja emocji to zestaw procesów, które ludzie wykorzystują, aby wpływać na to, jakie emocje czują, kiedy je czują oraz jak przeżywają lub wyrażają te emocje.

• Samotność

  Samotność to bolesne poczucie, że twoje relacje są mniej liczne lub mniej znaczące, niż byś chciał — możesz czuć się samotny nawet w obecności innych ludzi.

• Agorafobia

  Agorafobia to wyraźny strach lub unikanie sytuacji, w których ucieczka może być trudna lub pomoc niedostępna — takich jak tłumy, transport publiczny, otwarte przestrzenie lub bycie na zewnątrz samemu.

• Ruminacja

  Ruminacja to pętla powtarzającego się, trudnego do zatrzymania myślenia o problemach, uczuciach lub przeszłych wydarzeniach — często bez dążenia do rozwiązań.

• Anhedonia

  Anhedonia to zmniejszona zdolność do cieszenia się lub oczekiwania na aktywności, które kiedyś były satysfakcjonujące — kluczowy objaw często występujący w depresji.

• Odporność

  Odporność to zdolność do adaptacji, regeneracji i utrzymania funkcjonowania w obliczu stresu, niepowodzeń lub trudności — nie jest to brak zmagań.

• Żałoba

  Żałoba to naturalna emocjonalna, fizyczna i społeczna reakcja na utratę — najczęściej śmierć kogoś ważnego, ale także inne poważne straty.

• Mania

  Mania to wyraźny okres abnormale podwyższonego, ekspansywnego lub drażliwego nastroju z zwiększoną energią lub aktywnością, który jest wyraźnie różny od zwykłego ja danej osoby.

• Zaburzenie paniki

  Zaburzenie paniki to wzór nawracających, niespodziewanych ataków paniki wraz z uporczywym zmartwieniem o kolejne ataki lub unikaniem sytuacji związanych z nimi.

• Upośledzenie funkcjonalne

  Upośledzenie funkcjonalne to stopień, w jakim objawy zdrowia psychicznego zakłócają codzienne role — pracę, dom, relacje i wypoczynek.

• Agresja

  Agresja odnosi się do zachowań lub impulsów mających na celu zaszkodzenie komuś fizycznie lub psychologicznie — od drażliwej wrogości po działania fizyczne.

• Strach przed negatywną oceną

  Strach przed negatywną oceną to silna obawa, że inni będą cię oceniać, krytykować lub odrzucać — kluczowa cecha lęku społecznego.

• Lęk związany z wyglądem

  Lęk związany z wyglądem to uporczywe zmartwienie i samoświadomość dotycząca twojego wyglądu — w tym strach przed oceną na podstawie wyglądu.